ĐỌC “CHUYỆN NHÀ QUÊ” CỦA NGUYỄN QUANG LẬP

Lâu nay, một số văn nghệ sỹ vẫn nói nhà văn Nguyễn Quang Lập (Bọ Lập) là người có trách nhiệm với cây bút, chống tiêu cực, thậm chí, khi ông bị cơ quan an ninh bắt thì một số người đã ký tên ủng hộ, lên án Việt Nam đàn áp văn nghệ sỹ, trù dập những người tham gia “phản biện xã hội”.

Vừa rồi, tôi có dịp đọc tập truyện ngắn có tên “Chuyện nhà quê” của ông.

Tập truyện gồm 25 truyện ngắn, dài hơn 250 trang, do NXB Hội Nhà văn cấp phép và đơn vị liên doanh là Công ty TNHH Sách Phương Nam in ấn, phát hành.

Có thể nói, tập truyện ngắn này ngoài sức tưởng tượng của tôi.

Ngoài vài truyện thông thường, có nội dung tầm phào, thì hầu hết các truyện đều có vấn đề, hoặc đề cập tới tình dục thái quá, hoặc đề cập đến chế độ chính trị (thông qua các cán bộ cơ sở) với lối viết hết sức dung tục, đùa cợt, nhiều từ viết thô thiển, xúc phạm. Xin được in nghiêng những phần trích trong truyện, để thấy, Nguyễn Quang Lập đã viết như thế nào.

Truyện Trọc phú (từ trang 9-15), viết về Tụy, tay chạy vặt trong các gánh hát, sau trở thành nhạc sỹ, do có tiền, đổi tên thành nhạc sỹ Tinh Túy. Hồi trẻ, Tụy mê Thủy, nhưng không được Thủy yêu. NQL viết thế này: Một hôm, thấy nó di chân trên cát đi một hình vẽ to đùng, mình hỏi vẽ chi rứa? Nó nói bướm con Thủy. Vẽ xong, nó ngồi lọt thỏm vào đấy… Con Thủy đi đâu, nó cũng đứng giạng háng chặn lại, chim võng trong quần nói chồng Thủy có bằng con cu của tui không mà chê tui hử?

Sau khi cặp bồ được với Thủy, nó rỉ tai mình, nói tao chơi gái nhiều, chưa thấy con nào hay như con này, lông nó rẽ ngôi, hai xoáy, giống y chang đầu bố vợ tao.

Truyện Quê choa chí dị (trang 16-38) là những mẩu chuyện chắp nối, kể với giọng tưng tửng có chủ đích của tác giả.

- Bí thư Chi đoàn Thái: được bầu làm bí thư vì biết chắc chắn Mác – Lê nin là hai ông. Em gái chết thì sướng vì dễ đưa gái về ngủ trong nhà. Gương mẫu, tức là làm mẫu trong gương. Tối thui chẳng thấy gì cả, chỉ nghe phì phì hực hực, nhóp nhép bóp bép. Anh cu Thái mồm nói một đằng, c… văng một nẻo (trong truyện, viết nguyên từ này). Lại còn so sánh: Đồng chí Lê Nin lãnh đạo toàn thế giới mà lại có vợ, dở dở, thua xa Bác mình. Thái lấy được chức đội trưởng cũng nhờ đổi bướm (em gái), cho chủ nhiệm.

- Chủ nhiệm thì hiếp chị Lý, sau đó đổ tội cho người khác, giết người diệt khẩu…

Truyện Anh hờ hờ (39-43), có đoạn: vợ tao theo trai biến vô Sài Gòn rồi. Tao có cả chục bé nhưng cũng biến sạch cả rồi, toàn loại vô văn hóa, chúng chỉ mê con cu tao thôi…

Truyện Kẻ tàng hình (69-87), còn khủng khiếp hơn. Chuyện kể về chiến tranh phá hoại miền Bắc từ 1964, ảnh hưởng đến Quảng Bình. Khi nghe súng bắn, máy bay gầm rú, dân tình la khóc ầm ỹ chạy đi tìm trưởng thôn thì trưởng thôn nhấc cái điếu cày, tra thuốc vào nõ, rít một hơi, nói từ từ, để nghiên cứu cái đã. Sau khi biệt kích chạy vào làng, cả làng đi tìm không thấy người đâu, chỉ thấy cu của địch, nên tuyên truyền cu địch lén lút xấu xa/ cu ta chân lý chói lòa niềm tin/ bà con phân biệt cho minh/ biệt kích dù có tàng hình cũng thua. Đối với những người phụ nữ hậu phương khi người đàn ông không ở nhà, thì mạ tui bất khuất kiên cường/ thay cu một tháng hai buồng chuối xanh, hay làm sao giữ được tình yêu/ dễ thôi miễn có thật nhiều chuối xanh… Khi bắt được trưởng thôn ngủ với chị đóc Xấu, trưởng thôn kéo quần lên, nói tau phải hy sinh cu tau để cứu vườn chuối hợp tác…

Nhiều, rất nhiều những từ ngữ tục tĩu trong truyện. NQL nhại thơ Giang Nam (Quê hương): xưa yêu quê hương vì có chim có bướm/ có những ngày trốn học bị đòn roi trở thành: xưa chúng mình yêu nhau vì rờ chim vọc bướm/ có những ngày lẹo chắc bị đòn roi. Hay các ông nhà báo phải lên tiếng chứ, nhà trường đem thơ Hồ Xuân Hương ra dạy cho con nít là sai. Thơ Hồ Xuân Hương là thơ l.. c…. L… c…(trong truyện viết nguyên chữ này) là gì? Nó là vấn đề nhơ nhuốc. Hồ Xuân Hương tởm tởm (Truyện Đa phu, 183-196).

Có lẽ không nên nhắc thêm nữa, vì quá nhiều những câu chữ, tình tiết như vậy xuyên suốt tập truyện của NQL. Với giọng văn như thế, vừa bôi nhọ, vừa xúc phạm, giải thiêng thần tượng (Bác Hồ, Lê Nin), cho đến phụ nữ, đến các tầng lớp trí thức, đến cán bộ (đại diện trong truyện là trưởng thôn, là bí thư đoàn thanh niên…), NQL đã “vẽ” lên những câu chuyện hết sức nhảm nhí, bôi nhọ, thiếu ý thức về trách nhiệm của một nhà văn chân chính.

Tôi cũng không hiểu, tại sao với một tập truyện nhảm nhí và thiếu trách nhiệm như vậy, mà NXB Hội Nhà văn lại cấp phép xuất bản, phát hành rộng rãi trên toàn quốc tại các nhà sách trong cả nước. Bất kỳ một người dân nào, lứa tuổi nào cũng có thể đến, mua đọc, xem (vì nó được bày bán công khai), cộng với một số lời giới thiệu của các nhà văn, nhà báo, nhà phê bình khác cổ súy cho nó (như Phạm Xuân Nguyên, Bảo Ninh…). Nội dung truyện dung tục, chửi bới, hình ảnh phản cảm của trai gái trong truyện phơi bày mồn một. Giới trẻ, thanh thiếu niên sẽ nghĩ gì, làm gì khi tiếp xúc với loại văn hóa độc hại này?

Tôi đánh giá cao các NXB ở phía Nam, họ có một danh sách dài ghi tên những nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình trong cả nước (được cập nhật thường xuyên và kịp thời) tham gia vào các trang website xấu, không chính thống, tham gia vào các hội đoàn trái phép. Và với những đối tượng như vậy, NXB yêu cầu không cho phép xuất bản tác phẩm của họ dù dưới bất kỳ hình thức nào. Đó là một đòn giáng chí mạng vào ý thức của các nhà văn. Bởi, tác phẩm của nhà văn không được công bố thì coi như xong.

Lâu nay, hiện tượng các NXB “bán” giấy phép lấy tiền, đủ quoata theo yêu cầu, còn bỏ mặc sản phẩm của mình cho các doanh nghiệp in ấn, phát hành đã xảy ra nhiều. Trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đã có một vài hiện tượng xảy ra (tuy không nhiều). Vì vậy, việc đem con bỏ chợ, thiếu sự quan tâm của các NXB cần phải nghiêm túc xem xét lại.

Người nghệ sỹ phải là con chim báo bão. Người nghệ sỹ khi nhìn vào đời sống, thì hiện thực đó chỉ là cái ban đầu, nghệ sỹ chân chính phải suy nghĩ, dự báo tương lai. Hiện nay Đảng chủ trương tạo điều kiện tự do sáng tạo, khuyến khích mọi phong cách sáng tạo cho người nghệ sỹ. Trách nhiệm của nghệ sỹ phải lọc đi những cái thô bạo, cái chưa được để có cái nhìn đúng đắn và toàn diện về một xã hội Việt Nam tươi sáng.

N.K.H